» Sohbet odamyz tekrar aktif. Sohbet etmek için TIKLAYINIZ...

Safiye Turhan - Safiye Hoca Diyor ki

Şiirde İmge

Güneşi çizmek isterseniz sözcüklerle, şiirinize hangi renk düşerdi ? Sarı mı,kırmızı mı yoksa kara mı belki de pembe...siz de ne çağrıştırıyorsa onu yazardınız değil mi?.İşte imge baştan aşağıya bir çağrışım işi. insanın doğayı,insanı,toplumu yani tüm evreni hayallerinin sınırsızlığıyla algılayıp anlatma biçimi...
Ben böyle diyorum da TDK sözlüğünde imge nasıl tanımlanıyor bir bakalım.
1. Zihinde tasarlanan ve gerçekleşmesi özlenen şey, düş, hayal, hülya.

2. psikol. Duyu organlarının, dıştan algıladığı bir nesnenin bilince yansıyan benzeri, hayal, imaj.

3.psikol. Duylarla alınan bir uyaran sözkonusu olmaksızın, bilinçte beliren nesne ve olaylar, hayal, imaj.

Tanımlardan da anlıyoruz ki aslında imge şiirde kullanılan dilin içinde bir başka dil.Şairin dünyayı algılama ve bunu dışa yansıtma biçimi.


Yüzyıllar boyunca şair diğer insanlara göre dünyayı ne kadar farklı algıladığını anlatmaya çalıştı dizelerde. Şair fil dişinden kulesindeki yaşamını ,çektiği tek kişilik acıları ,mutluluğu anlatırken sözcüklerle anlaşılsın anlaşılmasın kendi yarattığı dünyaya sokmaya çalıştı bizleri.Çağrışımlarını kanatlı bir atın üstünde hayatlarımıza taşıdı.İlham denilen o tanrısal güç imgelerde hayat buldu.


İmgenin şiir tarihindeki gelişimine baktığımızda görüyoruz ki şiirle imge aynı zamanda doğmuş edebiyatta. Çünkü süslü sanatlı söz söyleme ilk şiirler olan sagularda bile var.Daha sonra şiirin İslamiyetin etkisine girmesiyle birlikte imgelerde de farklılaşma görüyoruz. Arap ve Fars şiirinin etkileriyle oluşan Divan şiirinde onlarca söz sanatı kullanılmış ve sembolik bir şiir oluşturulmuştur.Tenasüpler,kinayeler,mecaz-ı mürseller,sehl-i mümteniler şiirin sanatsal gücünü artırmıştır .Bu değişimle birlikte bu şiirleri okuyanların eğitim seviyeleri de farklılaşıp daha çok, iyi eğitim alan kişiler divan şiirlerinden zevk almışlardır.. . Şiir tarihi ve imge birlikte değişime uğramaya devam etmiş,batı etkisine giren edebiyatımızda divan ve halk şiirinin kalıpları yıkıldığında yeni gelişen serbest şiirin en büyük silahı imgeler olmuştur. Sanatsal gücünü ve edebi kalitesini yükseltmek isteyen serbest şiir ustaları imgeyle kurallı şiirin saltanatına oturmuştur. Bugün şiirle ilgilenen bir çok kişi serbest şiirdeki imgelerin büyü gibi insanı farklı boyutlara taşıdığını dile getirmektedir.Serbest şiir gücünü imgelerden ve ahenkten almaya devam etmektedir.Tıpkı divan şiiri gibi serbest şiirde okuyucusunu seçmiş,kullanılan imgelerle kendisini anlayacak bir eğitim –kültür seviyesi oluşturmuştur.



Şiirde çağrışım oluşturan şair bunu yaparken mitten,edebiyat geleneğine ait söz sanatlarından,simgelerden,imajdandan faydalanır.Fakat asıl kaynağı hayalleridir.


Peki herkes imge yüklü şiir yazabilir mi ya da yazması için ne gerekir sorularına cevap verelim şimdi.


Herkes imgeli şiir yazabilir sadece hayal gücüne,özgün bakış açısına ve tabi ki bitmek tükenmek bilmeyen okuma alışkanlığına sahip olması gerekecektir.
Bir şiirdeki imgeler tek bir imgeyi destekleyerek oluşturulmuşsa o şiirin sanatsal gücü çok yüksektir.



İmge nasıl oluşturulur sorusunu da aydınlatmak istiyorum:

Şair evrene bakıp ilham aldığı durum ya da olayı hatta nesneyi imgesel bir duruma dönüştürmek istediğinde faydalanacağı en önemli unsur gözlem olacaktır.Diğer duyu organlarını da şiire katarak benzetmeler, tezatlar,somut varlıkları soyutlamalar ya da soyut olan ifadeleri somutlayarak,sözcük anlamında aktarımlar yaparak imgeyi bulacaktır. Peki bu yeterli midir? Kesinlikle yeterli değildir. Bunları öncelikle Türk şiiri geleneği,şiir akımları,mitoloji,sosyo-kültürel ortamla desteklemek zorunda kalacaktır.Bir kaç örnekle imgenin kuruluşuna açıklık getirelim.


“Ay damlıyor gökyüzünden üstümüze” dizesinde damlama eyleminin sıvılara ait olması gerçeği katı ve parlak bir cisme aktarılmıştır. Bu sayede şairin içindeki umut ,ay ışığının damlama eylemine dönüşmesiyle yavaş yavaş
gerçekleştiği anlatılmakta,gizem duygusu okuyucuya verilmektedir.


“Dalgalar kumsalı kucaklıyordu.” Bu dizede ise insandan doğaya bir aktarma mevcuttur. Bu şekilde cansız varlıklar kişileştirilmiş dizeye canlılık kazandırılmıştır.



“Önce upuzun sonra kesik saçın vardı.
Tenin buğdaysı,boyun başak kadardı”
A. Muhip Dranas

Dizelerdeki imgenin benzetmeyle yapıldığını görüyorsunuz fakat bu imge öyle çok kullanılmıştır ki şiirlerde artık simge haline gelmiştir. Tıpkı hilal sözcüğünün bayrağımızı çağrıştırması ya da gül ve bülbül benzetmelerindeki aşık –sevgili ilişkisi gibi birçok simgeleşmiş çağrışımlar vardır.

İşte serbest şiir gücünü simgeleşmemiş özgün imgelerden alır ,Eğer almıyorsa bir süre sonra sıradan olur.



“Sen geldin benim deli köşemde durdun
Bulutlar geldi üstünde durdu
Merhametin ta kendisiydi gözlerin.” Sezai Karakoç

Şairin ilk dizesindeki “deli köşe” tamlaması somut gerçekliği olmayan bir ifadedir ve şair sözcüklerin anlamını kendi hayal dünyasına göre anlamlandırıp sunmuştur.Hayatının en deli zamanında sevgiliyle rastlaşması ifadesi bu imgeyle verilmiştir.”merhametin ta kendisiydi gözlerin” dizesinde anlatılan duyguyu “çok merhametli bir insandı” şeklinde dile getirseydi şair asla bu büyü, bu dizelerde yakalanamaz ve okuyan sıradan bir cümle okumuş olurdu.



“Bir can iki gonca uçuşu hayata
Söz ilmeklerinde mahpusluk yarenlik etmekte
İçselinde fırtına tamtamları
Vuruyor sirenler bilinmez öykülemleri
Düşün suslarında gün yedisi eylül
Hazan kollarında bir demet tufan”

Şair Işın Ergüney “söz ilmiklerinde mahpusluk yarenlik etmekte” dizesinde her sözcüğü imgeleştirmiş ,sözcüklerin somut anlam ve soyut anlamları arasında aktarmalar yapmıştır.Buradaki çağrışımlarda sözün yeteri kadar özgürce söylenemeyişi duygusu “ilmik,mahpusluk” sözcükleriyle sağlanmış, bir sözün istediği gibi dillenememesi özgürlüğü kısıtlanma durumuyla arkadaşlık yapması benzetmesiyle hissettirilmiştir. Görüldüğü gibi imgeler açıklanmak istendiğinde bazen onlarca cümleyle açıklanmaktadır. Fakat şair sadece5 sözcükle duygularını anlatmış ve bunu bizde çağrıştırabilmiştir.
Diğer dizelerde de çağrışım imgelerle sağlanmış hatta şairi şiir dünyasında tanıtan “eylül” imgesi ile bütünleştirmiştir.Şiiri özgün ve biricik yapan ve şairinin “Işın Ergüney” olduğunu gösteren bir imge olarak “eylül” karşımıza çıkmıştır.



“Sen esirliğim ve hürriyetimsin
Sen çıplak bir yaz gecesi gibi yanan etimsin.” Nazım Hikmet



Şair benzetmelerle ve tezatla sağladığı imgelerde hiçbir zorlamaya gitmeden çağrışımlarıyla sevgiliye olan tutkusunu dile getirmiş ve hafızalara kazınmıştır bu dizeler.



Şunu bilmek gerekiyor ki imgeler şiirin anlaşılmamasını sağlamak amacıyla değil bilakis şairle okuyucuyu bir damlada buluşturup onları deniz yapmayı amaçlamalıdır.




İmgenin tek başına şiiri yüceltmeyeceği, şiir için ahenk,dil,gelenek ve edebi sanatların mutlaka bilinmesi gerektiğini ısrarla vurguluyorum.Şiir evren kadar karmaşık bir o kadar da sadedir yeter ki şiiri yaşamak isteyin.








“Ne oldum dememeli ne olacağım demeli”


"İnsan kendini biraz insanda biraz edebiyatta tanır"




- 13.09.2008 23:37:20

Yazarın Diğer Yazıları

Siirkolik
Herzem Ronivan Yay - 20.09.2010

Açıklaycı ve örneklemelerle beraber çok harika bir yazı olmuş.
Yüreğinizi selamlıyorum hocam

Saygılarımla

Mustafa Özçiçek - 20.01.2010

Sayın Safiye hanım!...
Şu an şiir hakkıkndaki aktardığınız bilgileri
bir öğrenci hayranlığıyla okudum.
Gayet güzel bir anlatış tarzınız var.imgeleride bu duygu içerisinde şiir gibi nakletmişiniz.
SİZİ BİR USTA OLARAK KABUL ETTİĞİMDEN ola-
cak bu derin bilginizle bana da eleştiri yaparak yeni
ufuklara açılmamı sağlar mısınız? Genelde uzun şiirlerle maslallar anlatıyorum ama(mesnevi türü)
Hemen hemen bir usta tarafından ciddi bir eleşti-
ri yazısı veya sözü almadım.ve de çağlayıp gidi-
yorum ama,Türk şiir edebiyatına yakışır bir eser yaratabilyor muyum?şükranlarımı sunarım.
Mustafa Özçiçek..İzmir.

Melik Haker - 04.10.2009

İmge, şiirde imge bence şiirin anlattığı duyguya düşen en uygun kelime. Her kelimenin bir gerçek anladığımız bir anlamı var , birde şiirde kullanıldığı yere göre kazandığı anlam. Elbette her kelime insan beyninde derinliklerinde birçok anlamı birlikte çağrıştırır. Şair kullandığı kelimeyi işlediği konudaki anlamı en iyi şekilde insanda hissettirecek, ve birazda soyut bir kelimeyi somutta, somut bir kelimeyi soyutta kullanarak asıl hedefi olan muhatabı tam önce beynideki anlamı ortaya çıkarıp , sonra kalbinden vurmak.

Ne oldum dememeli ne olacağım demeli

Hocam

Safiye hocam bir bir okudum
Beynimin içinde şiir dokudum
İmgeler bezeyip size okudum
Kabul et bizi de sen okut hocam

Melik der ki çok zaman değil
Üç günlük dünyada okudum şiir
Yazdıklarım çok değil, kimisi şiir
Bu garibe artık sen öğret hocam

Bulut Mehmet Sunci - 17.09.2008

öğretmenim ama kolum yoruldu parmağımı kaldırmaktan ))



sakızınız, sakızlı ağızlara sakıncasız, sakınınız...

Nilgün Paksoy - 15.09.2008

Hocaların en tatlısı , Safiye'cim
tebeşirine sağlık.Sen yaz tahtaya biz okuyalım keyifle .Ben ,imgeler üretmeyi çok sevdiğimden
bazen yanlış mı yapıyorum.fazla mı oynuyorum sözcük ve anlamlarla diye yemişimdir kendimi.Ama sana şükran borçluyum ki içimi ferahlattın.Sevgilerimle ....

1 2 »
Şiirlerin ve denemelerin telif hakları ve sorumluluğu sahiplerine aittir. Siirkolik.com telif hakları yasasınca şiir teliflerine bağlı kalmayı taahhüt eder.
Eserlerin izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.
Siirkolik Şiir Bildirimleri